„Źródło szczęścia nie zawiera się wcale w zdobytych przedmiotach, ale w niezależnym od nich stanie umysłu.
Poszukiwanie szczęścia w zewnętrznych przedmiotach, prowadzi ku małym i nietrwałym wysepkom zadowolenia w bezmiarze niepokoju”.
Swami Ajaya
Praktyki zmiany postaw i zachowań, nazywane też zasadami etycznymi praktykanta jogi są kluczowym aspektem całej ścieżki jogi. Zanim rozpocznie się praktyka asan, medytacji, pranayamy, nidry itd. najpierw uczeń nabywa wiedzę na temat jam i nijam. Są to tak zwane zasady uniwersalne, nie należy ich rozumieć jako zakazy i nakazy, są to raczej praktyki dzięki którym ćwiczy się kierowanie uważności na określony obszar naszych postaw i zachowań. Jamy i nijamy (Yamy i niyamy) są najważniejszą etyką działania adepta jogi, ponieważ tak naprawdę przemiana lub inaczej transformacja danej jednostki zachodzi zawsze w życiu codziennym, a cześć praktyczna jogi stanowi jedynie przygotowanie do zmian, które zachodzą dzięki pracy nad zewnętrzną jogą czyli Bahiranga – do której właśnie te zasady się zaliczają. Wewnętrzna joga jest dopiero kolejny etapem, zanim zostaną wdrożone i praktykowane te zewnętrzne uniwersalne zasady jogi. Są one narzędziem do podtrzymania zmian w życiu codziennym, pozwalają każdorazowo powracać na ścieżkę najwyższych wartości indywidualnych, by unikać negatywnych jakości charakteru takich jak, pycha, chciwość zawiść, zazdrość, kłamstwo itp.
Yamy i niyamy można też nazwać po prostu stylem życia, kodeksem osobistym w zakresie samodyscypliny w codziennym życiu. Jamy i Nijamy to Bahiranga czyli zewnętrzna joga.
Wymienię wybrane do samodzielnej pracy każdego dnia:
YAMY (JAMY) kodeks osobisty, etyczny („przykazania moralne”)
AHIMSA – niekrzywdzenie siebie i innych: czyli ogólnie rzecz ujmując – niewyrządzanie cierpienia słowem, myślą zachowaniem (uczynkiem) sobie oraz innym osobom. Ta jama (yama) dotyczy zakresu zarówno zdrowia jego kondycji i dbałości o jakość zdrowia w ogóle czyli na poziomie somatycznych i psychosomatycznym (fizycznym, psychicznym), dotyczy relacji z samym sobą oraz z innymi ludźmi. Niezależnie od tego, czy są to osoby z Twojej najbliższej rodziny, czy osoby obce, spotykane w różnych miejscach, sytuacjach.
Poprzez krzywdzenie siebie rozumiemy wszystkie zachowania tak zwane autoagresymne „samobiczowanie” myślenie o sobie w negatywny sposób, obniżanie swojej wartości, mówienie źle o sobie, umniejszanie siebie, nadużywanie substancji, które szkodzą zdrowiu i życiu. Nakładanie na siebie zbyt dużej presji, oczekiwań, nierealistycznych celów, pośpiech, niewłaściwe odżywianie, brak odpoczynku, itp. Nawiązywanie kontaktów i relacji które powodują złe samopoczucie, stany chorobowe, smutek, poczucie winy, żal.
Niekrzywdzenie innych – można tutaj zawrzeć kłamstwo, nieuczciwość, nielojalność, podnoszenie głosu, krzyk, obrażanie, jakiekolwiek formy przemocy, stwarzania krzywdy fizycznej, emocjonalnej, psychicznej, śmiertelnej. Jeśli chodzi o praktykę jogi to na przykład ahimsa jest też ważna w praktyce asan, by odpuszczać w asanie, nie przeciążać się.
SATYA – „prawda” – oznacza prawdomówność, w stosunku do siebie i innych. Jest to prawda wypowiadana w stosunku do siebie i innych. Bycie uczciwym w stosunku do innych we właściwym użyciu słów, bez oszustwa, manipulacji, nieuczciwości w słowie mówionym, „mówienie prawdy”. Co do siebie satya oznacza mówienie prawdy o sobie na swój temat. Plotkowanie, obmawianie, mówienie niepotwierdzonych faktów, nie należy do prawdy. Stawianie siebie w innym świetle niż jest to rzeczywiście, „koloryzowanie, upiększanie, stawianie siebie lepszym” itp. nie jest formą prawdy. Adekwatnie ocenianie i mówienie na innych nierealistycznych i niezgodnych z rzeczywistością kwestii również nie należy do prawdy.
ASTEYA – powstrzymywanie się od kradzieży, oznacza sięgnięcie po cokolwiek, co nam się nie należy, nie musi to być przedmiot materialny, może to być kradzież mentalna, intelektualna na przykład korzystanie z wiedzy innych na którą się samodzielnie nie zapracowało, czyichś osiągnięć, sukcesów, które nie były wytworzone pracą, wysiłkiem i finansami. Asteya jest to szeroko rozumiana uczciwość na zasadzie wszystko co mam sam/a wypracował/em/am, osiągn ąłem/gnęłam, zatem mam tyle ile mam, w zależności od moich możliwości życiowych, rodzinnych, finansowych, intelektualnych, zdrowotnych „uczciwie zapracowane”. Dotyczy to nie tylko kwestii zawodowych, ale też relacji z innymi, uczciwość w relacji z drugą osobą, dzieckiem, rodzicem etc.
APARIGRAHA – to praktyka nieposiadania, nie gromadzenia, niezagracania, wyrzeczenia się tego co nam niepotrzebne W praktyce aparigrahy rozwija się też skupienie na dzieleniu się z innymi tym co posiadamy, co umiemy, jacy jesteśmy, może to być wiedza, nasze umiejętności, osobiste zasoby, zdolności, wykształcenie, temperament. Gdy aparigraha nie jest stosowana często pojawia się u ludzi zaborczość i potrzeba „chcę mieć więcej”.
BRAHMACZARYA – świadome zarządzanie energią seksualną. Powstrzymywanie się od kompulsywnych zachowań seksualnych.
NIYAMY (NIJAMY) samodyscyplina („nakazy dotyczące działań zalecanych”)
SAUCZA (ŚAUCA) – czystość, higiena. Czystość fizyczna zawiera w sobie elementy higieny związanej z myciem się, zmiana ubrań, utrzymywaniem miejsca w którym się przebywa, mieszka w czystości, porządku, oraz właściwe odżywianie i utrzymywanie ciała w sprawności. Czystość umysłowa dotyczy świadomości swoich negatywnych skłonności, tendencji, „przywar”, cech osobowości, temperamentu i uwalnianie się od nich.
SANTOSZA (SANTOŚA) – jest praktyką zadowolenia, radości, wewnętrznej i zewnętrznej z sytuacji w której się znajdujemy, pełnej akceptacji tej sytuacji która jest w teraźniejszości. Umiejętność dostrzeżenia i zobaczenia wszystkiego co najlepsze w danych momencie nawet jeżeli jest to sytuacja, która powoduje wyzwania, nie zawsze dzieje się tak jak byśmy tego chcieli, może nawet jest i niespodziewanym zbiegiem spraw. Nastawienie pełne akceptacji i umiejętność odnalezienia radości pomimo wszystko pozwala na przekroczenie wewnętrznych granic i swoich uwarunkowań osobowych. Co za tym idzie dzięki praktyce santoszy można osiągnąć transformację wewnętrzną w kierunku zadowolenia, akceptacji i uczucia radości z tego co jest.
TAPAS – umiar, prostota, asceza, powściągliwość (dotyczy wielu obszarów funkcjonowania w życiu), milczenie oraz kreowanie odporności na przeciwności. W przypadku praktyk jogi skupienie się na jednej praktyce, jednym nauczycielu, mistrzu, guru – na jednej linii nie łączenie stylów jogi.
SWADYAYA – studiowanie, uczenie się, samorozwój, pogłębianie wiedzy, samoobserwacja, samopoznanie siebie poprzez pracę nad sobą zarówno na poziomie umysłu jak i ciała.
ISHWARA PRANIDHANA (IŚVARAPRANIDHANA) – kultywowanie wiary bardzo szeroko rozumianej. W zależności od konkretnej osoby. Poddanie się temu w co wierzysz lub w kogo wierzysz, niezależnie czy jest to matka ziemia, siła wyższa, kreator, stwórca, matka natura, wszechświat, Bóg, Shiva itd. Możesz być również w służbie dla siebie, słuchać głosu wewnętrznego, intuicji, mądrości rodu, przodków, innych kultur. Chodzi bardziej o słuchanie też „innego głosu, prowadzenia”, niż wyłącznie tego pochodzącego z Twojego umysłu na poziomie intelektualnym czy emocjonalnym. W naukach jogi uznaje się, iż umysł sam w sobie jest ograniczony.
Bez mocnych fundamentów dom nie może stanąć, bez silnych korzeni nie ma stabilności i ugruntowania. Bez praktyki zasad Yam i Niyam dających podwaliny pod kształtowanie charakteru i osobowości, nie ma możliwości zintegrowania w pełni i całości praktyk jogi. Praktykowanie asan, medytacji, pranayamy bez jam i nijam jest tylko gimnastyką lub akrobatyką, lub fitnessem. W pierwszej kolejności musi być przygotowany umysł i persona, by właściwie korzystać z praktyk jogi wewnętrznej.
Autor artykułu: Agnieszka Janczewska, nauczyciel jogi i medytacji