„Pranajama w istocie oznacza kontrolowanie ruchów płuc, ale te ruchy są związane z oddychaniem. Prana nie jest oddychaniem lecz kontrolowaniem siły mięśni wprawiających płuca w ruch. Gdy tylko opanujemy pranę, przekonamy się, że powoli będziemy mogli zapanować nad wszystkimi jej działaniami w ciele.”
Vivekananda S.
Oddech to most łączący umysł z ciałem.
Oddychanie jest na ogół procesem nieświadomym i odbywającym się samoczynnie, co w dłuższej perspektywie może powodować nieprawidłowy nawyk oddechu, niepotrzebne napinanie mięśni, częściowe wykorzystanie pojemności płuc, brak oddechu przeponowego. Świadome oddychanie pomaga wprowadzić dobre nawyki dla zdrowia i ogólnego dobrostanu psychicznego, zapewnia witalność i głębokie odprężenie. By tak się stało w pierwszej kolejności jest ważne świadome prowadzenie czyli zarządzanie swoim oddechem w wyznaczonym i podanym przez nauczyciela kierunku i sposobie.
Po czasie nauki samodzielnie będziesz wiedzieć w jaki sposób prowadzić właściwie praktykę pranayamy. Oddech zawsze powinien być prowadzony w praktyce klasycznej i podstawowej dla początkujących pranajamy powoli, spokojnie, ostrożnie, spontanicznie, bez wysiłku i napięcia, chyba, że instrukcja podaje inaczej (najczęściej w wyższych praktykach jogi pranayama przebiega intensywnie). Nie zarządzasz oddechem, nie manipulujesz przy nim, jest to raczej świadoma obserwacja oddechu przy jednoczesnym wykonywaniu pracy oddechu, to jeden proces, można tak to opisać jako – obserwujesz jak oddychasz. Cała praca polega na tym, by móc celowo rozwijać naturalny oddech za pomocą wybranej i konkretnej pranayamy, co zapewni w efekcie funkcjonowanie bez narzucania niczego siłą. Z czasem po prostu spontanicznie ciało będzie zwiększać swoje możliwości do poszerzania pracy z oddechem.
Jedną z najprostszych metod pranajamy jest liczenie oddechów, spróbuj przez chwilę, pod zamkniętymi oczami, w pozycji medytacyjnej, leżąc na macie lub siedząc na krześle z wyprostowanymi plecami, usta są zamknięte, skoncentruj całą swoją uważność na liczeniu oddechu. Oddech podzielony jest na dwie części na wdech i na wydech, obserwuj i licz swój oddech w ten sposób, że gdy pojawia się wdech liczysz 1 (jeden), gdy pojawia się wydech liczysz 1(jeden) i kolejno, gdy pojawi się wdech liczysz 2, gdy pojawia się wydech liczysz dwa i kontynuuj liczenie wdechów i wydechów z koncentracją na liczeniu wdechów i wydechów w górę do liczby 11. Nie napinaj oddechu raczej go obserwuj jak przepływa i dodaj liczenie, czyli masz teraz dwa etapy obserwujesz oddech i liczysz oddech, ale to wszystko odbywa się równocześnie. Jeżeli jakiekolwiek myśli pojawiają się i Cię rozpraszają zawracaj swój umysł do praktyki obserwacji wdechu i wydechu oraz liczenia. Jeżeli się pomylisz, zaczynasz liczyć od początku, a jak już zakończysz pomyślnie liczenie wdechów i wydechów na liczbie 11, to pozostań jeszcze przez chwilę pod zamkniętymi powiekami i ustami, obserwuj jak efekt tej krótkiej i łatwej pranajamy wpłynął na Ciebie na poziomie ciała i umysłu. Możesz praktykować tą pranajamę zawsze kiedykolwiek potrzebujesz.
Kolejny trzeci etap podczas praktyki pranayamy jaki możesz wdrożyć to wsłuchiwanie się w oddech, czyli słuchanie dźwięku swojego wdechu i wydechu. Rozpocznij w ten sposób, że gdy już zamkniesz oczy i usta, uważnie wsłuchaj się w dźwięk towarzyszący „wciąganiu” powietrza przez nos/nozdrza, zwróć też uwagę na dźwięk powstały przy wydechu. Praktykuj słuchanie dźwięku wdechu i wydechu, usłysz swój dźwięk wdechu i wydechu, to tylko Twój indywidualny dźwięk oddechu, unikatowy, nikt nie ma takiego samego dźwięku wdechu i wydechu jak Ty, posłuchaj i usłysz swój dźwięk oddechu. Nadal kontynuuj koncentrację i uważność oraz świadomość na słuchaniu dźwięku swojego wdechu i wydechu, jeżeli coś Cię rozprasza powracaj do praktyki.
Często bywa tak na co dzień, że ruch oddechu nie przebiega prawidłowo czyli nie jest to pełny cykl oddechu, napięcie przepony, mięśni klatki piersiowej i brzucha uniemożliwia pełen oddech, powoduje to ograniczenie przepływu oddechu, zablokowanie w tym miejscu prany czyli energii życiowej, co wywołuje w konsekwencji dyskomfort lub nawet chorobę. Gdy wykonuje się prawidłowo pełen oddech powoduje on rozszerzenie płuc (jeżeli jest to oddech pełen jogiczny) we wszystkie strony i optymalne wykorzystanie wszystkich mięśni odpowiadających za oddychanie. W ten sposób uczysz ciało jak oddech ma przebiegać w sposób naturalny i pełny. Skoncentruj się teraz zatem lub w swojej codzienności dnia na tym, czy podczas oddechu jest to maksymalne wykorzystanie zakresu i możliwości wdechu i wydechu, czy masz poczucie, że oddech bywa spłycony.
Kolejna ważna kwestia to długość oddechu, możesz obserwować siebie i to jak przebiega u Ciebie wdech i wydech, czy wdech jest krótszy od wydechu, czy wydech od wdechu dłuższy. Te subtelne różnice stanowią dla Ciebie bardzo ważną informację, ponieważ w praktykach jogi dąży się do stanu Sattwy czyli równowagi również na poziomie wdechu i wydechu. Całościowa praca pranajamy polega na tym, by zarówno wdech jak i wydech w wybranych pranayamach był tej samej długości.
Wszystkie te obserwacje, które poczynisz w swoim kierunku mogą uświadomić Ci na jakim etapie jesteś teraz co do jakości swojego oddechu. Możesz sobie zadać pytanie, czy chcesz zmienić jakość i ilość swojego oddechu, który bezpośrednio będzie wpływał na Twoje zdrowie jak i życie? Mam nadzieję, że te informacje pomogą Tobie w podjęciu tej decyzji.
Autor artykułu: Agnieszka Janczewska, nauczyciel jogi i medytacji