„Jeżeli doprowadzisz do porządku własne wnętrze, to co na zewnątrz samo ułoży się we właściwy sposób”
Eckhart Tolle
W sanskrycie mudrę tłumaczymy jako gest lub postawę. Mudra to emocjonalne lub psychiczne gesty, postawy – połączenie subtelnych ruchów fizycznych, które zmieniają nastrój, nastawienie i percepcję, pogłębiają świadomość oraz koncentrację. Mudra może obejmować całe ciało w kombinacji asany, pranayamy, bandhy i technik wizualizacji lub może to być prosta pozycja dłoni. Mudry są wprowadzane po osiągnięciu pewnej biegłości w asanie, pranajamie i usunięciu blokad – napięć w ciele fizycznym. Początkowo umożliwia to praktykującemu rozwinięcie świadomości przepływu prany w ciele (energii życiowej, witalnej), ostatecznie ustanawia równowagę praniczną wywołując wyższe stany świadomości. Kiedy rozproszenie prany zostaje zatrzymane przez praktykę mudry, umysł staje się introwertyczny, wywołując stany koncentracji.
Z naukowego punktu widzenia mudry zapewniają dostęp i wpływają na nieświadome odruchy i pierwotne instynktowne wzorce nawyków, które powstają w prymitywnych obszarach mózgu wokół pnia mózgu. Ustanawiają subtelne nieintelektualne połączenie z tymi obszarami – każda mudra tworzy inne połączenie i ma odpowiednio różne efekty oddziaływań na umysł i ciało. Celem jest stworzenie stałych, powtarzalnych pozycji i gestów, które mogą wyrwać praktykującego z instynktownych wzorców nawyków i ustanowić bardziej rozwiniętą świadomość.
Wyróżniamy pięć grup mudr (yoga mudras) :
Hasta – mudry dłoni medytacyjne, przekierowują pranę (energię życiową) emitowaną przez ręce z powrotem do ciała. Mudry łączące kciuk i palec wskazujący angażują korę ruchową na bardzo subtelnym poziomie generują pętlę energii, która przemieszcza się z mózgu do dłoni i z powrotem. Świadomość tego procesu szybko prowadzi do internalizacji. Należą do nich między innymi Jnana mudra i Chin mudra.
Mana – mudry głowy te praktyki stanowią integralną część wielu technik medytacyjnych same w sobie wykorzystują oczy, uszy nos, język i usta.
Kaya – mudry posturalne, praktyki te wykorzystują postawy fizyczne połączone z oddychaniem i koncentracją.
Bandha – lock mudry, praktyki te łączą mudrę i bandhę, zaopatrują cały system ludzki w pranę – energię życiową i przygotowują do doświadczania wyższych stanów świadomości.
Adhara – mudry krocza, przekierowują pranę z niższych ośrodków ciała do mózgu. Mudry te związane są głównie z sublimacją energii seksualnej z potrzeb niższego rzędu w stronę samorealizacji.
Wymienione pięć grup podczas praktyki angażuje znaczne obszary kory mózgowej, największa liczba przynależy do mudr głowy i dłoni, ich działanie i interpretacja informacji pochodzących z tych dwóch obszarów zajmuje około 40% kory. Mudry są wykonywane w połączeniu z asanami i pranajamą lub po nich.
JNANA MUDRA (gyan mudra) – można przetłumaczyć jako psychiczny gest wiedzy, mądrości. Złóż palec wskazujący tak, by dotykał wewnętrznej nasady kciuka, wyprostuj trzy pozostałe palce czyli środkowy, serdeczny, mały, niech będą połączone ze sobą, dłoń spoczywa na kolanach w pozycji medytacyjnej wnętrzem do dołu, czyli wewnętrzna część dłoni umiejscowiona jest na kolanach, dłoń ma być zrelaksowana, rozluźniona w tym ułożeniu.
CHIN MUDRA (czin mudra) – oznacza psychiczny gest świadomości, ta mudra jest dokładnie ułożona w ten sam sposób co Jnana mudra, natomiast dłoń jest po prostu odwrócona do góry, czyli wewnętrzna część dłoni skierowana jest do góry, a zewnętrzna część dłoni spoczywa na kolanach . Rozluźnij dłonie i ręce podczas ułożenia mudry.
Jnana oznacza mądrość, wiedzę, wiedzę intuicyjną, chin mudra pochodzi od słowa „chitta” co oznacza świadomość. Symboliczne rozumienie małego, serdecznego i środkowego palca jest takie, że reprezentują trzy jakości ludzkiej natury (guny) tamas – stabilność, rajas – aktywność i kreatywność sattwa – jasność i harmonię. Aby świadomość mogła przejść od ignorancji do wiedzy, należy przekroczyć te trzy stany.
W mudrze chin klatka piersiowa jest otwarta, praktykujący może odczuwać to jako poczucie lekkości i otwartości, które są nieobecne w praktyce jnana mudra. Mudry te są też często wykonywane w innej wersji z czubkiem kciuka i palca wskazującego dotykającymi i tworzącymi krąg. Początkujący mogą uznać tę odmianę za mniej bezpieczną podczas dłuższych okresów medytacji, ponieważ kciuk i palec wskazujący mają tendencję do łatwiejszego rozdzielania się, gdy traci się świadomość. Ta odmiana jest tak samo skuteczna, jak pozycja podstawowa.
Efekt praktyki jest bardzo subtelny i wymaga dużej wrażliwości/sensytywności ze strony praktykującego, aby dostrzec zmianę świadomości ustaloną w praktyce. Umysł zostaje uwarunkowany mudrą i po jej przyjęciu przekazywany jest sygnał do wejścia w stan medytacyjny.
Mudry to proste, ale ważne psycho-neuronowe „zamki” palców, które sprawiają, że asany medytacyjne są skuteczniejsze. Dłonie i palce dłoni mają wiele zakończeń nerwowych, które stale emitują energię. Kiedy palec wskazujący dotyka kciuka, wytwarzany jest obwód, który pozwala energii, która normalnie rozproszyłaby się do otoczenia, na powrót przez ciało i do mózgu.
Kiedy palce i dłonie są umieszczone na kolanach, kolana są uwrażliwione, tworząc kolejny obwód praniczny, który utrzymuje i przekierowuje pranę w ciele. Dodatkowo położenie rąk na kolanach stymuluje nadi (kanały, naczynie, żyły przepływu prany), które biegną od kolan w górę po wewnętrznej stronie ud aż do krocza. Co oznacza, że całe ciało w jednym momencie poprzez zamknięty obwód wypełnia się energią dającą wymienione jakości konkretnej mudry na dłuższy czas. Zachęcam do praktyki z wykorzystaniem mudr, by odczuć ich efekt, najlepiej doświadczyć na sobie.
Autor artykułu: Agnieszka Janczewska, dyplomowany nauczyciel jogi i medytacji